claybens secrid talent podium

CLAYBENS

Emy Bensdorp

Emy Bensdorp ontwikkelt een techniek om door PFAS-verontreinigde kleigrond te verwerken tot 100% schone bakstenen. Door de hitte van het bakproces breken de giftige chemicaliën af en ontstaat er een product dat op grote schaal gebruikt kan worden voor het bouwen van onze huizen. Een oplossing voor een hardnekkig probleem, waarvoor tot nu toe geen oplossing was. 


PFAS zijn door de mens gemaakte chemicaliën die al sinds de jaren vijftig worden gebruikt. Het zijn stoffen die in veel producten worden toegepast omdat ze water- vet- en vuilafstotend zijn, maar het giftige en niet-afbreekbare afval komt in het milieu en onze voedselketens terecht. De overheid en bedrijven hebben daarvoor nog geen goede oplossing.  


We spraken met Emy over het PFAS-probleem en hoe ze heeft ontdekt om van vervuilde klei-grond schone bakstenen te maken, die zij nu op de markt wil brengen.  

claybens secrid talent podium
claybens secrid talent podium
Tekst: Lisa Hardon

Fotografie: Anouk Moerman

Film: Blickfänger

Hi Emy, wil je met ons delen wat jou drijft en hoe jij jouw rol ziet in deze wereld?

Ik ben heel erg nieuwsgierig en houd ervan om diep in bepaalde vraagstukken te duiken. Om verschillende zaken aan elkaar te verbinden, om zo de wereld mooier en duurzamer te maken. Ik kijk graag naar de serie Planet Earth en dan zie ik al die natuurlijke systemen die perfect op elkaar zijn ingespeeld, maar ook dat wij als mens daar gewoon doorheen banjeren. Door menselijk handelen maken we dingen scheef, als ontwerper probeer ik door middel van creativiteit tot oplossingen te komen die de gecreëerde problemen aanpakken. Na mijn studie Psychologie ontdekte ik dat dit je werk is als ontwerper. Dat paste zo goed bij mij, dat ik daarna aan de Design Academy Eindhoven ben gaan studeren. 

Je wil iets dat door mensen stuk is gegaan weer heel maken. Kun je ons iets vertellen over het specifieke probleem waarin jij verschil wil maken?

In 2019 kwam er een stofje in het nieuws, PFAS. En dat was heel schokkend, want het bleek overal in te zitten en je kon er heel ziek van worden. PFAS zijn door de mens gemaakte chemicaliën die al sinds de jaren vijftig worden gebruikt. Ze worden toegepast in zowel industriële- als consumentenproducten zoals waterdichte kleding, koekenpannen en blusschuim.  

Ik realiseerde me dat de mens dus zelf deze stof op de wereld heeft gebracht. Stoffen die hun werk ontzettend goed doen: ze zijn hittebestendig, waterafstotend en gaan heel lang mee. Iets te lang, namelijk wel duizenden jaren. We hebben er nooit over nagedacht wat er met die stoffen gebeurt als we het product weggooien. Door de jaren heen zijn ze in ons milieu terechtgekomen. PFAS-chemicaliën zijn heel sterk en worden niet op natuurlijke wijze afgebroken. En nu zitten ze overal in ons water en onze bodem. We krijgen ze niet meer weg en ze blijken ze super schadelijk voor het milieu en onze gezondheid.

Dus je realiseerde je dat vrijwel overal om ons heen die giftige PFAS-stoffen zitten. Wat bedacht je toen als oplossing?

Toen ik hoorde van het PFAS-probleem ben ik me gaan inlezen, en met name kleigrond ving mijn aandacht. Dit type grond kan je niet wassen zoals zandgrond, en houdt door de dichtheid grote hoeveelheden PFAS vast. Dat was het begin van mijn ontwerpproces, waarna ik informatie ben gaan verzamelen, net zolang tot dat alles op z’n plek viel. Tijdens mijn werk als ontwerper heb ik vaker met keramiek gewerkt. Hiervoor bak je klei op 1000 graden in een speciale oven, dus toen ik las dat PFAS-chemicaliën rond deze temperaturen onschadelijk worden gemaakt viel het kwartje.  

Door PFAS-kleigrond te verhitten op hoge tempraturen breek je de c-f verbinding waar de chemicaliën uit bestaan waardoor je ze onschadelijk maakt, en kun je tegelijkertijd een baksteen bakken. 

We willen 50.000 bakstenen bakken voor een rijtjeshuis.

Dus je realiseerde je dat vrijwel overal om ons heen die giftige PFAS-stoffen zitten. Wat bedacht je toen als oplossing?

Toen ik hoorde van het PFAS-probleem ben ik me gaan inlezen, en met name kleigrond ving mijn aandacht. Dit type grond kan je niet wassen zoals zandgrond, en houdt door de dichtheid grote hoeveelheden PFAS vast.

Dat was het begin van mijn ontwerpproces, waarna ik informatie ben gaan verzamelen, net zolang tot dat alles op z’n plek viel. Tijdens mijn werk als ontwerper heb ik vaker met keramiek gewerkt. Hiervoor bak je klei op 1000 graden in een speciale oven, dus toen ik las dat PFAS-chemicaliën rond deze temperaturen onschadelijk worden gemaakt viel het kwartje.  

Door PFAS-kleigrond te verhitten op hoge tempraturen breek je de c-f verbinding waar de chemicaliën uit bestaan waardoor je ze onschadelijk maakt, en kun je tegelijkertijd een baksteen bakken. 


  • claybens secrid talent podium
  • claybens secrid talent podium
Er zit zoveel PFAS in de kleigrond en mijn doel is om dat weg te werken.

Kun je ons iets vertellen over de industrie waar je toen in terecht kwam? Hoe ziet de bouwwereld eruit?

Na het uitwerken van het product ben ik me gaan verdiepen in de baksteenindustrie. Ik wilde weten hoe het produceren van bakstenen er op grote schaal uitzag, zodat ik mijn bakstenen daarin kon passen. De baksteenindustrie is een mooie traditionele industrie, waar echt nog ambacht in zit.

De machines zijn erop ingericht om grootschalig productie te leveren, en het werk wordt gedaan door mensen met veel ervaring en liefde voor hun vak. Ook in de bakstenen industrie spelen er duurzaamheidsvragen

Het produceren van een steen vergt bijvoorbeeld veel energie, maar daarentegen gaat het product zeer lang mee. Het is een industrie die over de lange termijn nadenkt, maar ook mee moet met nieuwe ontwikkelingen.  

Door het vervangen van de reguliere industriële kleien door PFAS verontreinigde kleigrond creëren we een win-win situatie. We creëren een toepassing voor een grote reststroom, ruimen de PFAS uit ons milieu op én bieden en baksteenindustrie de kans om een extra duurzaam product te maken.

Toch liep ik tegen een vraagstuk aan; waar begin je in de keten? Want, de baksteenindustrie is niet de ‘probleem eigenaar’ en ze is ook niet verantwoordelijk voor de oplossing. 

claybens secrid talent podium
claybens secrid talent podium

Je zegt dat de bakstenenindustrie niet de eigenaar van het probleem is. Wie is dat wel, welke partijen moet je bij elkaar brengen?

De partijen die echt met een probleem zitten zijn de grondeigenaren van met PFAS vervuilde klei. Het gros van de PFAS-chemicaliën in ons milieu is vrijgekomen door industriële productie en het gebruik PFAS-middelen zoals brandblusschuim. Dat kan praktisch overal zijn. Het wordt op dit moment pas een actief probleem wanneer er in de grond gegraven moet worden, of wanneer de waardes zo hoog zijn dat deze uitlekken naar de omgeving. De kleigrond die bij dit soort reinigingsprojecten vrijkomt heeft op dit moment geen bestemming. Het enige wat je er mee kunt is storten in een depot. Dat is natuurlijk geen oplossing, het verdwijnt er alleen mee uit het zicht. Dus nu probeer ik met Claybens de verbinding te maken tussen deze ‘probleem eigenaren’ en de bakstenen industrie.

Waarmee ga je die probleemeigenaren en de bakstenenmakers overtuigen, waarin zit de belangrijkste kwaliteit van Claybens? Wat is volgens jou de kracht?

Ik vind het heel belangrijk dat de stenen die wij maken goed bruikbaar zijn. Er zit zoveel PFAS in de kleigrond en mijn doel is om dat weg te werken. Dat kan alleen als je je op de massa richt. Daarom heb ik er heel bewust voor gekozen om de baksteen zelf niet opnieuw te ontwerpen. Ik wil dat mijn bakstenen zo snel en zo makkelijk mogelijk gemaakt kunnen worden binnen het bestaande industriële proces. En dat bouwbedrijven, aannemers en architecten zich niet hoeven aan te passen voor mijn baksteen versus een ‘gewone’ baksteen. Mijn missie is het opruimen van de PFAS, niet het maken van de mooiste baksteen van Nederland, al kriebelt dat als ontwerper natuurlijk soms wel.

Dus jouw missie is het opruimen van met PFAS vervuilde grond, door er op grote schaal bakstenen van te maken. Maar het maken van een 100% duurzaam product is in de praktijk vaak lastig. Tegen welke dilemma’s loop jij aan?

Ik ben nu drie jaar bezig met Claybens. Soms gaat het langzaam, want ik moet alle stappen met aandacht zetten. De oplossing die ik bied is duurzaam, maar de grondstof waar ik mee werk is dat natuurlijk totaal niet. Wanneer je zo'n terrein oploopt waar heel veel verontreinigde grond is, dan krijg je ook instructies: je mag niet op de grond zitten, je mag niks van de grond eten, je mag de blaadjes niet eten, je mag geen water uit de sloot drinken etc. Dat is altijd een goede herinnering dat het echt een gevaarlijke stof is. 

Het werken met zware giftige stoffen vraagt om voorzichtigheid, je wilt zeker weten dat je het goed doet. Daarnaast is het bakken van bakstenen op industriele schaal een groot proces, waarbij een nieuwe grondstof inpassen een behoorlijke ingreep kan zijn. Soms is dat moeilijk te overzien, dus daarom deel ik het bewust op in losse stappen, aan de hand van de Technical Readiness Levels. Door van level naar level te werken houd ik het behapbaar voor mezelf, en blijven we continu de kwaliteit testen. 

claybens secrid talent podium

Je maakt wel grote stappen. Waar sta je nu in de ontwikkeling van Claybens? Is het product al commercieel haalbaar en beschikbaar op de markt?

In de komende stap gaan we van labschaal naar praktijkschaal, in samenwerking met een baksteenfabrikant. De bakstenen zijn dus nog niet beschikbaar op de markt maar we werken er hard naar toe. We hebben goede resultaten geboekt in het lab, dus ook op industriële schaal verwachten we dit, maar the proof is in the pudding. We bakken bakstenen welke we daarna vermalen om ze te testen op PFAS, en ook de rookgassen meten we. Op dit moment lopen er twee pilotprojecten waar we deze testen mee uitvoeren op verschillende soorten kleigrond. 

Dus je bent al in de praktijk bezig en hebt testprojecten lopen. Welke toekomst zie je voor je?

Voor volgend jaar staan er grootschalige testen op het programma. We willen 50.000 bakstenen bakken, dat is ongeveer het aantal dat er nodig is voor een rijtjeshuis. Ik ben heel benieuwd naar de resultaten daarvan. Als ook deze fase positief wordt doorlopen, zijn we klaar om de productielijnen op te zetten en met certificering aan de slag te gaan. Daarna kunnen we los met een eerste échte locatie op volle schaal, waar we hun PFAS-verontreinigde kleigrond om te zetten tot een bruikbaar en schoon product.

Laten we samen de PFAS-verontreinigde kleigrond omzetten van een last naar een grondstof, en daar mooie huizen van bouwen!

Wat is de belangrijkste boodschap die je over wilt brengen?

PFAS is een groep stoffen die we vroeg of laat moeten aanpakken. Gelukkig komt daar steeds meer bewust zijn over, zo is het tegenwoordig bijvoorbeeld bijna dagelijks in het nieuws. Vanuit ontwerp heb ik een oplossing ontwikkeld die het écht opruimen van PFAS verontreinigde kleigrond mogelijk maakt, door de grond- en baksteenindustrie aan elkaar te koppelen. Maar om van ontwerp en testen naar realiteit te gaan is verenigde inspanning nodig. Van de grond-, bouw- en baksteenindustrie maar ook vanuit de overheid. Laten we samen de PFAS-verontreinigde omzetten van een last naar een grondstof, en daar mooie huizen van bouwen!

claybens.com

Instagram: @emy_bensdorp