
Chloe Innovations
Karlheinz Samenjo
Chloe Innovations is een startup met als missie het ontwikkelen van betaalbare medische hulpmiddelen waarmee vrouwen wereldwijd toegang krijgen tot veilige en waardige pijnstilling bij gynaecologische ingrepen. Â
Elk jaar ondergaan wereldwijd naar schatting 25 miljoen vrouwen in lage-inkomenslanden een gynaecologische ingreep zonder enige vorm van verdoving. De bestaande medische apparatuur is vaak te duur, te kwetsbaar of simpelweg niet beschikbaar. Dit probleem is het meest urgent in grote delen van Afrika, waar vrouwen vaak zijn genoodzaakt om zelf de benodigde materialen voor een ingreep aan te schaffen, zoals een spuit, een naald en medicatie. De lange naald die nodig is voor inwendige verdoving kost daar tussen de vijf en tien euro en is vaak niet leverbaar. Het gevolg is dat miljoenen vrouwen per jaar ingrepen zoals miskraambehandelingen, abortusprocedures en biopsieĂ«n regelmatig volledig zonder verdoving moeten ondergaan.Â
Karlheinz Samenjo heeft een eenvoudig verlengstuk ontwikkeld dat op de standaard injectiespuit kan worden bevestigd. Daardoor kan een korte, stevige naald alsnog de baarmoederhals bereiken, wat lokale verdoving mogelijk maakt zonder complexe of dure apparatuur. Doordat het hulpmiddel gebruikmaakt van een bestaande, vertrouwde spuit, is het direct inzetbaar in uiteenlopende zorgomgevingen. De injectie wordt bovendien veiliger, nauwkeuriger en hygiĂ«nischer aangebracht. Het instrument is vervaardigd van recyclebare kunststof en is daardoor toegankelijk voor de armste regio’s. Het is bestand tegen stoom, hitte en chemisch reinigen en kan tot 25 keer worden hergebruikt.  Â


Translation: Jane Szita

Photography: Blickfänger
Je bent opgegroeid in Kameroen. Hoe heeft je dat gevormd als persoon, ontwerper en ondernemer?
Ik kom uit Bamenda, een stadje in een afgelegen deel van Kameroen. Mijn ouders waren boeren die moesten rondkomen van vier euro per dag. Toch was mijn jeugd onbekommerd – ik ging naar school, speelde buiten en was vrolijk. Ik was ook altijd bezig: ik maakte zelf speelgoedautootjes en vliegtuigen van bamboe en had een straathandeltje in brood en eieren. Veel belangrijker is dat ik de eerste zoon ben van vier kinderen. Daardoor had ik al vroeg grote verantwoordelijkheden. Zo heb ik het schoolgeld van mijn broer en zussen betaald. Vervolgens was ik ook de eerste en enige van mijn familie die heeft gestudeerd, waarvoor ik op mijn zeventiende naar Kenia ben vertrokken. Ook dat schept verplichtingen. Ik stuur nog steeds geld naar mijn familie. Zo gaat dat nu eenmaal in mijn familie. Maar ik doe het in de eerste plaats uit liefde, hoor.
Wist je toen al dat je ontwerper wilde worden?
Ik wist toen niet eens wat een ontwerper was, haha. Die opleiding bestaat ook niet in Kameroen. Toch heb ik achteraf gezien de studie gekozen die daar het dichtst bij ligt: werktuigbouwkunde. Al was dat vooral omdat mijn vader mij stimuleerde om in de olie- en gasindustrie te werken, wat in Kameroen een keuze voor zekerheid betekent. Maar mijn droom was al op jonge leeftijd om in de medische wereld te werken. Ons ouderlijk huis stond pal naast een klein hospitaal. Door mijn slaapkamermuurtje van klei en stro hoorde ik de geluiden uit de behandelkamer. Als kind was ik daar trouwens niet mee bezig; het hoorde er gewoon bij. Toch was het een ervaring die op de achtergrond een grote rol heeft gespeeld. Zo besefte ik jaren later dat het alleen maar vrouwen waren die ik hoorde schreeuwen van pijn bij bevallingen of behandelingen.
Je komt uit een arm gezin in een afgelegen streek in Kameroen. Hoe verliep je pad naar de universiteit?
Een tante in Kenia heeft zich over mij ontfermd. Zij zei tegen mijn ouders: deze jongen is slim, hij verdient een opleiding. Zij heeft mij op mijn zeventiende meegenomen naar Kenia, waar ik in Nairobi een studie werktuigbouwkunde heb afgerond. Tijdens mijn studie was ik vooral te vinden in een Fablab, dat is een open werkplaats met allerhande gereedschap, van zaagmachines en lasapparaten tot 3D-printers en computergestuurde lasercutters. Daar heb ik mijn eerste product ontworpen én gemaakt: een eenvoudige klapstoel voor medische behandelkamers. Dat zijn vaak kleine kamers waar nauwelijks ruimte is voor meubilair. Dus worden mensen – alweer met name vrouwen – staand behandeld. Mijn stoel kun je na het consult opvouwen en aan de muur hangen. Elke stoel werd uit één houtplaat gesneden; het was geen mooi ontwerp, maar wél goedkoop en efficiënt.
Iedere vrouw heeft recht op veilige, betaalbare pijnstilling.
Was dat het moment dat je de knoop doorhakte: ik ga mij volledig richten op gezondheidszorg?
Nog steeds niet. Na mijn studie ben ik met een vriend het bedrijf African Born 3D-printing begonnen. Wij bouwden zelf 3D-printers van kabels, hardware en mechanische onderdelen van afgedankte computers en papierprinters. Van gerecyclede onderdelen maakten we machines, waarmee je vervolgens nieuwe producten kon maken van plastic dat ook weer gerecycled was. Ik vond het ondernemen heel leuk, maar ik miste het creatieve aspect van ontwerpen. En steeds weer werd ik aangetrokken door de medische wereld. Naast het 3D-printerbedrijf volgde ik medische congressen en dacht ik na over hoe ik goedkope onderdelen kon produceren voor medische apparatuur en instrumenten.
Maar het was een persoonlijke ervaring die mij uiteindelijk deed besluiten: ik ga mij volledig richten op medische zorg. Mijn zuster had complicaties tijdens haar zwangerschap. Door het gebrek aan goede medische zorg dreigde ze zelfs haar kindje te verliezen. Uiteindelijk moest ze zonder verdoving of de noodzakelijke apparaten en instrumenten een heel complexe bevalling ondergaan. Toen viel pas het kwartje dat al die vrouwen die ik vanuit mijn kinderslaapkamer had horen gillen, een gynaecologische ingreep zonder goede verdoving ondergingen. En ik heb de mogelijkheid om daar wat aan te doen, besefte ik. Dat is een verantwoordelijkheid die ik moet nemen. Dus verkocht ik mijn kleine aandeel in het 3D-printbedrijf om mij te focussen op onderzoek naar medische apparatuur.


Hoe ben je vervolgens op het idee gekomen voor een medisch instrument voor pijnbestrijding bij vrouwen?
Tijdens mijn onderzoek in ziekenhuizen in Nairobi heb ik gruwelijke dingen gezien – van borstamputaties vanwege kanker tot inwendige bloedingen. Allemaal onder barre omstandigheden. En altijd weer waren het vrouwen die onvoldoende verzorging kregen. Er was één gebeurtenis die mij persoonlijk trof. Vanaf de gang hoorde ik een vreselijk geschreeuw van een vrouw. Een specifiek geluid dat ik meteen herkende uit mijn kindertijd. Het was van een vrouw die een curettage onderging, waarbij zwangerschapsweefsel uit de baarmoeder wordt verwijderd na een miskraam. Dat gebeurde zonder verdoving, want een standaard verdovingsspuit is te kort om de baarmoeder te bereiken. Vervolgens ontdekte ik dat een goedkope injectiespuit die lang genoeg is om de baarmoeder te bereiken, simpelweg niet bestaat. Ik was perplex. Een van de meest gebruikte medische instrumenten – de plastic injectiespuit van 10 ml – is ongeschikt voor een behandeling die meer dan de helft van de wereldpopulatie kan treffen? Yes, dit is een probleem dat ik daadwerkelijk kan oplossen, dacht ik.
En, wat was die oplossing?
Door gesprekken met vrienden kwam ik er al snel achter dat de oplossing niet een langere verdovingsspuit was, maar het ontwerp van een verlengstuk voor de bestaande spuiten. Die zijn immers al overal voorradig. Ook een langere opzetnaald was geen optie, omdat deze onnauwkeurig is of zelfs kan breken. Bovendien zijn naalden relatief duur. Vervolgens heb ik in een paar dagen een opzetstuk ontworpen dat op bijna elke injectiespuit past en die daarmee lang genoeg wordt om een gecontroleerde verdoving van de baarmoederwand toe te dienen. Bijkomend voordeel is dat het medisch personeel niet hoeft te wennen aan een nieuw instrument.
Waarom duurde het vervolgens nog jaren om dit ontwerp door te ontwikkelen tot een volwaardig product?
Aan het oorspronkelijke ontwerp is eigenlijk helemaal niet zo veel veranderd. De kracht van dit ontwerp zit in zijn eenvoud. Wat ik miste in Kenia was toegang tot hoogwaardige laboratoria om het ontwerp uitgebreid te testen. Ik had ook geen netwerk om het ontwerp in het buitenland te laten testen. En zelfs als ik dat allemaal wel had gehad, dan had ik nog niet de kennis die nodig is om een volwaardig medisch instrument te ontwikkelen. Dat deed mij beseffen: als ik dit project wil laten slagen, dan moet ik naar een buitenlandse universiteit. Dat werd de Technische Universiteit van Delft.
Waarom Delft? En hoe ben je aangenomen aan de Technische Universiteit?
Wat grappig is: als kind droomde ik ervan om naar Nederland te gaan. Een oom werkte bij Shell en ik werd verliefd op dat kleine landje. Vraag me niet waarom. Na mijn middelbare school had ik mij zelfs aangemeld voor de Technische Universiteit van Eindhoven en van Twente. Maar ik kon het collegegeld niet betalen. Jaren later, tijdens mijn medisch onderzoek na de verkoop van mijn bedrijf, zag ik een Instagram-bericht van een Nederlandse onderzoeker die in Nairobi werkte aan een chirurgisch hulpmiddel. Ik heb hem gewoon een bericht gestuurd en we hebben afgesproken. Hij vertelde mij over het Global South Initiative van de TU Delft, waarbij beurzen worden verstrekt aan studenten uit Sub-Sahara-Afrika. Ik meldde mij aan en kreeg de beurs.
Ik wil mijn kennis vertalen naar een praktisch product.
Was dat een grote stap, van een startup in Nairobi naar de universiteit in een land dat je helemaal niet kent?
Nee, in Delft viel juist alles op zijn plek: design, medische vraagstukken, werktuigbouwkunde, innovatie, startups, wetenschappelijk onderzoek. Na het behalen van mijn master Industrial Design Engineering heb ik een promotieonderzoek gedaan naar de ontwikkeling van medische apparatuur voor Sub-Sahara-Afrika. Vervolgens kreeg ik een baan aangeboden aan de TU Delft als onderzoeker, maar ik besloot mij fulltime te wijden aan het doorontwikkelen van het spuitverlengstuk tot een volwaardig product. Ik ben geen pure wetenschapper. Ik wil mijn kennis vertalen naar een praktisch product, zodat ik impact kan hebben op de levens van zoveel mogelijk mensen. Dat kan alleen door te ondernemen.
Wat was de grootste uitdaging in het ontwerpproces?
Het verlengstuk zo goedkoop mogelijk houden, want in veel Afrikaanse landen moeten vrouwen de behandelapparatuur zelf betalen. Ook moet het bestand zijn tegen stoom, hitte en chemisch reinigen, zodat één verlengstuk wel 25 vrouwen kan voorzien van verdoving. De behandelkosten dalen daarmee van 50 euro naar nog geen 15 eurocent. Dat kan alleen met industriële productie van gerecycled kunststof in gietmallen. Tegelijkertijd moet het ontwerp robuust en eenvoudig zijn, zodat bij een defect de vervangende onderdelen met een 3D-printer kunnen worden gemaakt.


Dat klinkt alsof het spuitverlengstuk klaar voor productie is. Waarom is het nog niet op de markt?
De aanvraag voor een klinische test van een medisch instrument is een complex en tijdrovend traject vol procedures. De wetenschappelijke onderbouwing moet solide zijn. Ook zijn er allerlei juridische voorwaarden waaraan je moet voldoen, zoals aansprakelijkheid en toezicht. Wat goed is, want medische instrumenten moeten veilig en betrouwbaar zijn. Na een onderzoek van vier maanden in een hospitaal in Kenia was het klinisch bewijs afgerond. De volgende stap die we moeten nemen is certificering. Daarvoor moet het instrument worden goedgekeurd door de medische instanties. Na elke aanvraag volgen er nieuwe vragen, waarna je een nieuwe aanvraag moet indienen. En elke aanvraag kost geld. Pas daarna kan het ontwerp worden geregistreerd als officieel medisch apparaat. Ondertussen doe ik onderzoek naar de optimale productiemallen en het opzetten van een distributienetwerk in Afrika, niet alleen in ziekenhuizen maar ook in apotheken, zodat vrouwen het zelf kunnen kopen. Om dit te bekostigen heb ik met hulp van de TU Delft een crowdfundingactie opgezet. Die mallen zijn weliswaar kostbaar, maar daarna kan het verlengstuk eindeloos worden vervaardigd tegen een lage kostprijs.
Hoe combineer je wetenschappelijk onderzoek, een ontwerpstudio én ondernemen?
Een promotietraject draait om kennisontwikkeling met een sterke focus en kritische houding. De zakenwereld wordt gestuurd door winst en groei en is gebaat bij flexibiliteit en snel kunnen handelen. Soms botsen die logica’s. Dat brengt extra druk met zich mee. Maar ik vind allebei leuk. En zolang er een gemeenschappelijk doel is, gaat het vanzelf, net zoals er in een goed huwelijk soms ook verschillen zijn. Daarvoor moet je mensen meekrijgen en overtuigen van je visie, zodat je samen verder kunt. Daarvoor heb ik het bedrijf Chloe Innovations opgestart. Daarin werk ik nauw samen met medici, al heb ik zelf inmiddels ook een gedegen kennis van de vrouwelijke anatomie. Ook heb ik veel steun gekregen van de TU Delft door het delen van onderzoek en kennis. En ik heb een adviseur voor de juridische en financiële aspecten. Ik heb als enige overal verstand van, maar niet genoeg om het in mijn eentje te doen.
Je bent inmiddels zes jaar bezig van een eerste ontwerp tot een volwaardig medisch instrument. Heb je wel eens gedacht: ik stop ermee?
Geen moment! Al is het niet altijd makkelijk. Toen ik begon met Chloe Innovations had ik geen inkomen en moest ik leven van mijn spaargeld. Ik was alleen en in een vreemd land. Dat was helemaal buiten mijn comfortzone; ik was geen wetenschapper meer, maar ook nog geen echte ondernemer. Had ik hiervoor een goede baan als onderzoeker aan de TU Delft afgeslagen? Maar dit is slechts een tijdelijke fase, hield ik mijzelf telkens voor. Daarbij: iemand moet dit doen. De noodzaak van mijn ontwerp is zo groot, ik mag niet falen. Voor de deur van de behandelkamer waar de vrouw het uitschreeuwde van de pijn, stond een lange rij vrouwen te wachten. Allemaal kwetsbare vrouwen die net een kind hadden verloren. Sommigen hadden kinderen bij zich, of een moeder of een zuster. Ik besefte ter plekke dat ik niet alleen de levens van de vrouwen die deze behandeling ondergaan kon verbeteren, maar dat ik zou bijdragen aan de verbetering van het hele medische zorgsysteem.


Je richt je in eerste instantie alleen op Afrika met Chloe Innovations. Waarom?
Door de mondiale ongelijkheid en de armoede als gevolg daarvan is zelfs de meest basale zorg niet beschikbaar in grote delen van Afrika. Er is een directe vraag naar mijn ontwerp, wat de haalbaarheid van het onderzoek groter maakt. Maar nog belangrijker dan deze praktische reden is dat de impact die ik in Afrika kan hebben veel groter is. Daar is de nood het hoogst. Die situatie is zo slecht dat vrouwen soms sterven door de behandeling. Niet alleen de medicijnen en apparatuur ontbreken, er is ook gebrek aan scholing en kennis. Daarom heb ik ook een gynaecologisch trainingsmodel opgesteld voor hands-on training in Afrika. Want het is niet alleen een kwestie van geld. Er is ook veel onwetendheid over pijnbestrijding bij vrouwen in Europa. Dat hier ook vrouwen flauwvallen van de pijn omdat ze geen verdoving krijgen, leerde ik pas toen ik in Delft studeerde. Het doel is dan om mijn ontwerp wereldwijd beschikbaar te maken. Iedere vrouw heeft recht op veilige, betaalbare pijnstilling.
Waarom is er zo weinig aandacht voor pijnbestrijding bij vrouwen in de medische industrie?
Deze ongelijkheid is historisch ontstaan. De medische wereld is lange tijd gedomineerd door mannen, waardoor het mannelijke lichaam de medische norm is. Dat verschil is niet eens altijd bewust gecreëerd. Mannen gaan er simpelweg vanuit dat wat voor hen geldt, ook voor anderen zo is. Maar het vrouwenlichaam is anders, reageert anders en heeft andere behoeften. Het probleem bij pijn is dat er niet altijd een aantoonbare medische reden is. Dus wordt het verwaarloosd. Nu er steeds meer vrouwelijke dokters bijkomen, verandert ook dat perspectief. Maar er is nog een lange weg te gaan, helaas.
Hoe is het om als man de problemen van vrouwen op te lossen? Hoe voorkom je dat ze denken: wat weet jij daar nou van?
Vanaf dag één dat ik mij buig over pijnbestrijding bij vrouwen, heb ik mij nederig opgesteld. Ik ben een man, ik weet niks. Vertel mij. Deze open houding is onmisbaar. Ik weet niet hoe het voelt om een kind te baren. Ik weet niet hoe het voelt om een miskraam te krijgen. Dus als een vrouw zegt dat ze pijn heeft, dan geloof ik haar onvoorwaardelijk. Maar dan nog merk ik dat vrouwen terughoudend of zelfs boos zijn. Wat ik begrijp na eeuwenlange onderdrukking.
Wat is je uiteindelijke doel?
De impact van Chloe Innovations moet verder gaan dan alleen dit ene instrument. Het gaat om een reëel probleem voor meer dan de helft van de wereldbevolking. Het zijn de moeders, partners en dochters van alle mannen. Het gaat ons allemaal aan. Tijdens al mijn onderzoek naar de problemen in de medische zorg bleek telkens weer dat vooral vrouwen een gebrek hebben aan goede medische zorg. Ik hoop dat Chloe Innovations kan bijdragen aan een beter bewustzijn van deze genderongelijkheid.
Heb je een boodschap voor ontwerpers die ook werken aan medische innovatie?
Als jouw ontwerp een medische noodzaak heeft, dan zul je slagen. Het zal misschien niet makkelijk zijn, want de medische wereld is zorgvuldig maar traag. Dus nooit bij de pakken neerzitten. En wees niet bang om fouten te maken, anders leer je niets.


